vrijdag 20 januari 2017

We leven in een overgangstijd


Hoogleraar Jan Rotmans zegt het zo mooi: we leven niet in een tijdperk van veranderingen, maar in een verandering van tijdperk. Dat is mede te danken aan de grote technologische doorbraken van de afgelopen jaren, die het weefsel van onze samenleving en de structuur van de economie grondig veranderen.

We zitten volgens hem in de overgang van een centraal van bovenaf georganiseerde samenleving naar een van onderop gestuurde netwerksamenleving, waarin er allerlei kleinschalige initiatieven vanuit mensen zelf ontstaan. Denk bijvoorbeeld aan het verschijnsel van deelauto's, Airbnb, het delen van gereedschap, kleding en boeken, maar ook aan de toename van andere, meer gemeenschappelijke woonvormen. Een dergelijke nieuwe wind heeft niet meteen een duidelijke richting, maar je ziet wel dat er veel creatieve mensen zijn die door het systeem heen breken en eigen creatieve oplossingen bedenken, zoals bijvoorbeeld de Delftse student Boyan Slat, die een systeem bedacht voor het opruimen van het vele plastic in onze oceanen.  





Een dergelijke omwenteling of transitie begint vaak bij een kleine groep, maar breidt zich langzamerhand uit. De initiatieven gaan vaak om meer menselijke waarden, kleinschaligheid  en om een andere omgang met het milieu. Voorbeelden daarvan zijn bijvoorbeeld het initiatief van Hugo Borst om de ouderenzorg menselijker te maken en het ontstaan van Buurtzorg, dat zich op de eerste plaats op de zorg voor mensen wil richten en niet op allerlei formaliteiten. Maar ook het idee om wegwerpborden niet langer van plastic te maken, maar van palmbladeren, zoals onlangs iemand bedacht, is hieronder te scharen.



Kort gezegd wil men van controle naar ruimte voor eigen initiatief, van doelmatigheid naar aandacht en tijd voor de ander, van regelzucht naar keuzevrijheid  om maar eens een paar voorbeelden te noemen. De aandacht gaat niet meer voornamelijk uit naar de kosten en baten, maar naar de kwaliteit.



Het zijn de mensen die een transitie mogelijk maken door een oorspronkelijk idee of oplossing te bedenken en daarmee gewoon aan de slag gaan, ook al weten ze de uitkomst nog niet. Het zijn niet de instituties of organisaties die daarin leidend zijn, want die zitten te veel vast aan het oude en hoe het hoort. En aan hun belangen! Het zijn vooral de friskijkers en  dwarsdenkers die nieuwe paden inslaan en nieuwe ideeën creëren.  



Het nieuwe is er echter niet zo maar. Het vraagt geduld en vertrouwen om tot die omslag te komen. En er is vaak ook een persoonlijke transitie voor nodig. Je moet loslaten wat je hebt zonder te weten wat je krijgt! Dat is voor veel mensen terecht moeilijk. 


zondag 8 januari 2017

Ontworstelen


Al surfend op internet kwam ik een leuk nieuw begrip tegen, namelijk ontworsteling.

Je ontworstelen aan allerlei dingen die je vaak uit gewoonte en bijna vanzelfsprekend doet, terwijl je dat soms eigenlijk niet meer wilt en het bovendien vaak niet echt iets toevoegt aan de kwaliteit van je leven. Daar niet meer vanzelfsprekend aan meedoen geeft levenslust en  meer ruimte  tot expressie. Het maakt je minder tot een gewoontedier. Dus het kan de moeite waard zijn om je te ontworstelen aan allerlei zaken die nu eenmaal zo horen of zouden moeten gebeuren.

Neem bijvoorbeeld het voorstelrondje bij een vergadering of overleg, waar een groep mensen voor ’t eerst bij elkaar is. Er wordt gezegd: stel je zelf ’t liefst in een paar woorden of in één zin voor, zodat we aan de slag kunnen,  maar algauw doet vrijwel niemand dat meer en wordt er, voordat je er erg in hebt, een hele lijst van allerlei vroegere ervaringen, werkzaamheden, banen en  hobby’s bij gehaald. Eigenlijk is het zonde van de tijd, want het voegt in feite niets toe en het maakt dat je niet meteen aan de slag kunt gaan met waar je eigenlijk voor bij elkaar was.

Als we niet uitkijken hangt ons leven van dat soort verplichte nummers aan elkaar. Denk bijvoorbeeld aan de nietszeggende, obligate kerstkaarten die we elk jaar weer versturen. Op zich is daar natuurlijk niets tegen, maar voegt het ook echt iets toe? Leuker is het om iemand persoonlijk uit te nodigen voor bijvoorbeeld een wandeling, het gezamenlijk opmaken van de restjes van het kerstdiner, een bezoekje aan een nieuwe tentoonstelling. Of om samen een nieuwe bezigheid of hobby op te pakken, zoals bijvoorbeeld zeefdrukken, samen de salsa of de vijf ritmes gaan dansen. Om maar eens iets te noemen. Doe niet uit gewoonte mee aan wat de sociale cultuur of norm is, zeker als deze je niet echt bevalt. Soms blijf je  bijvoorbeeld puur uit gewoonte contact houden met je vroegere schoonfamilie of vrienden  uit je studietijd met wie je je eigenlijk nauwelijks meer verbonden voelt of echt iets te delen hebt. Het zijn verplichte nummers geworden.
Daarmee is niet gezegd dat die oude vriendschappen of bezigheden niet goed zouden zijn. Als je er blij van wordt, moet je het vooral doen, maar over ’t algemeen leveren frisse of nieuwe gewoontes en plannen je meer levensvreugde op dan het te lang blijven gaan van uitgesleten paden.