Slim hergebruik

Duurzame oplossingen en slim hergebruik van onze almaar toenemende berg afval is een groeiend fenomeen, dat op steeds meer plekken opduikt. Zowel door initiatieven van burgers  of wijken, maar ook door bedrijfjes en ondernemers. Een mooi voorbeeld van het laatste zijn Tiemen ter Hoeven en Mark Groot Wassink. Zij zetten Roetz-Bikes op, want Nederland is een fietsland bij uitstek. Maar veel van die fietsen worden achteloos bij het grof vuil gezet, maar ook nogal eens, als de oude brikkies het begeven, ergens achteloos achtergelaten. Vooral in de studentensteden een veel voorkomend fenomeen:  rondslingerende, afgetrapte  fietsen waar niemand zich meer om bekommert.  Jaarlijks sterven een miljoen fietsen zo’n roestende dood.

Dat moet anders kunnen, bedachten deze ondernemers en zij richten een bedrijfje  op - Roetz Bikes - waarbij ze zoveel mogelijk de afgedankte onderdelen van de fietsen hergebruiken om er nieuwe trendy stadsfietsen van te maken. Zo  worden het frame en de voorvork bijvoorbeeld  gebruikt als skelet voor een nieuwe Roetz-Bike; de afgedankte banden gaan naar een tassenmaker.  Tegelijkertijd proberen ze de nieuwe onderdelen die ze in hun fietsen zetten zoveel mogelijk uit natuurlijke materialen te laten bestaan, die af te breken zijn en niet onnodig het milieu belasten. Zo hebben de Roetz Bikes bijvoorbeeld beukenhouten spatborden, kurken handvatten en is het zadel van plantaardig gelooid leer gemaakt.  Materialen die ook te recyclen zijn en de fiets een stoer en degelijk uiterlijk geven.  

Maar om het mes aan twee kanten te laten snijden en ook in sociaal opzicht iets toe te voegen, laten ze de fietsen in enkele sociale werkplaatsen in elkaar zetten. Hierdoor krijgen mensen die een verre afstand tot de arbeidsmarkt hebben en over ’t algemeen nauwelijks aan de bak komen, een kans om een vak te leren en op den duur hun eigen brood te verdienen. Meerdere vliegen in één klap dus!

Je ziet het de laatste jaren  steeds vaker: nieuwe initiatieven, waarbij er op meerdere vlakken sociaal gedacht en gehandeld wordt. Door creatieve, slimme en  onverwachte verbindingen is er veel mogelijk, zo blijkt telkens weer. En het zijn vooral jonge ondernemers die deze nieuwe trend zetten.

Kleine beetjes helpen

De bijen hebben het zwaar. Ik hoor het van diverse imkers uit mijn eigen omgeving, die het aantal bijenvolken in hun volkstuinen of wei achter het huis dramatisch zien teruglopen, maar ook wereldwijd wordt hier regelmatig de noodklok over geluid, want de bijensterfte is de afgelopen jaren verontrustend gestegen. Terwijl bijen van cruciaal belang zijn voor ons voedsel en de biodiversiteit.

De hoofdoorzaak is onduidelijk. Soms wordt de varaomijt als de grote boosdoener gezien, maar vaker  worden de in de landbouw gebruikte schadelijke pesticiden en dan met name de veelgebruikte neonicotinoiden als oorzaak genoemd. Hierdoor neemt het onkruid af en zijn er aanzienlijk minder bloemen in weilanden en bermen. Door de verstedelijking neemt dit alleen maar toe.  Bovendien zijn er steeds meer mensen die hun tuinen bestraten, want een tuin onderhouden kost tijd. Maar zelf in de tuin planten, schoffelen, spitten en wieden is  leuk en gezond. Het trekt bijen, hommels en andere kleine diertjes aan. En je hoeft niet meer naar de sportschool!

Een verontrustend verschijnsel die enorme afname van het aantal bijen, maar het mooie is dat dit tegelijkertijd ook nieuwe initiatieven oproept. Zo gaan steeds meer mensen zelf bijen houden in hun tuin, volkstuin of zelfs op het dak. Anderen zaaien op weilanden en velden  veel wilde bloemen. Sommigen gaan nog een stapje verder en proberen het behoud van de bijen te combineren met een maatschappelijke doelstelling. In Gelderland doen dat bijvoorbeeld Iriszorg en de Gelderse Natuur- en Milieufederatie. Zij leren verslaafden en daklozen om bijenkasten te maken, waarna dezen samen met een imker zorg dragen  voor de verzorging van de kasten en bijenvolken. Hierdoor slaan ze twee vliegen in één klap. Deze mensen hebben een zinvolle dagbesteding én er komen weer meer bijen in de regio.

Inmiddels is het project ook uitgebreid naar Arnhem en straks zullen er in heel Gelderland bijenkasten worden geplaatst.  Kleine, maar waardevolle initiatieven, vind ik.  

Zelf geniet ik deze dagen vreselijk van de vele bijen die er met name rond mijn herfstasters zwermen. Eigenlijk vind ik dit een vrij onaantrekkelijke plant, maar dit gezoem en gegons maakt een hoop goed.

Een ventje dat doorzet

Ik schreef in een eerdere blog al over de 19-jarige Delftse student Boyan Slat, die een ingenieuze installatie  bedacht om de wereldzeeën te ontdoen van de enorme hoeveelheid plastic waarmee ze zijn vervuild.  We gebruiken jaarlijks  namelijk maar liefst 300 miljoen ton aan plastic en een deel ervan komt in zee terecht. Een kwalijke zaak en slecht voor al het leven in zee.

Dus besloot hij om zijn studie tijdelijk op te schorten en daar wat aan te gaan doen, want het meeste plastic blijkt zich vooral op vijf plaatsen ter wereld in cirkelvormige stromingen te verzamelen. Inmiddels, bijna een jaar later, werken hij en honderd anderen er vrijwillig aan om zijn oplossing te realiseren.  Dat lijkt me de juiste spirit! Je niet laten ontmoedigen door het feit dat alle bedrijven die hij benaderde om zijn oplossing mede te financieren nul op het rekest gaven. Geen enkel bedrijf wilde met hem in zee, omdat ze verwachtten dat zijn plan niet haalbaar was. Maar je vraagt je af of het de haalbaarheid was die hen tegenhield of hun eigen ego’s, want er werd nogal schamper over gedaan: zo’n ventje van 19 die denkt dat hij het plastic wel even kan opruimen.

Toch heeft dat ventje van 19 doorgezet. Zo heeft hij een jaar lang een haalbaarheidsonderzoek gedaan en zich met honderd andere medewerkers vrijwillig ingezet om het idee verder uit te werken. Het geld dat hij daarvoor nodig had - zo’n twee miljoen dollar -  heeft hij door middel van crowdfunding  opgehaald. Ook dat is weer zo’n eigentijdse, nieuwe vorm om idealen te realiseren en gelukkig zijn er genoeg mensen die daarvoor warm kunnen lopen. Dat geld zal hij trouwens hard nodig hebben, want voorlopig verwacht  hij nog zo’n drie jaar bezig te zijn om zijn idee te ontwikkelen. Vervolgens zal het opruimen van het plastic zeker zo’n tien jaar in beslag gaan nemen. Toch geeft hij niet op!

 

In feite is Boyan Slat behalve slim en voortvarend vooral ook een buitenstaander met een open blik, die ergens voor durft te gaan. Hij laat zich niet door allerlei mitsen en maren tegenhouden, maar trekt z’n eigen plan. Niet om er rijk van te worden, maar om zijn kennis en kwaliteiten te delen en te bundelen en zo de wereld een beetje beter te maken.

Gezond & duurzaam

Qua voeding is er de laatste tijd ‘t nodige aan het veranderen. Werd er lang nogal badinerend gedaan over mensen die met duurzaam, onbewerkt, biologisch of zelfs biologisch dynamisch voedsel bezig waren - dat laatste was helemaal het summum van truttigheid - tegenwoordig kun je haast geen krant of tijdschrift meer openslaan of er  staat wel iets in over voeding: gezonde voeding, ouderwetse groenten die weer helemaal in zijn, onbespoten  groenten, superfoods, smoothies.

Veel mensen zijn gaan nadenken over ons merendeels industrieel geproduceerde voedsel met al zijn toevoegingen om het op smaak te brengen en goed te houden. Vooral ook de grote hoeveelheid zout daarin is bepaald niet goed voor ons. Maar nu lijkt er een soort tegenbeweging op gang gekomen. Zo kopte het dagblad Trouw onlangs dat bijna alle Nederlanders wel iets bijdragen aan het duurzamer maken van de voedselketen. Sommigen, omdat ze zelf een deel van hun voedsel produceren door bijvoorbeeld een moestuin of daktuin te beginnen of in de stadslandbouw actief te zijn, al is die laatste groep nog maar klein. Het initiatief is  echter veelbelovend.

Ook gooien mensen minder voedsel weg. Met de restjes die overblijven wordt vaker iets creatiefs gedaan. Zo delen of ruilen mensen groente en fruit met elkaar. Door de sociale media is dat veel gemakkelijker geworden. Er is zelfs een Facebookgroep voor.

Verder zie je in diverse grote steden van ons land, maar ook in de rest van Europa steeds vaker initiatieven van koks om van allerlei onnodig weggegooid vers voedsel soepen en curry’s te maken, die vervolgens met smaak door de stadsbewoners worden opgegeten. Soms ook wordt het eten naar de voedselbank gebracht.

Zelf deel ik ook al zo’n tien jaar een biologisch groentepakket met een buurman. Mede vanuit het oogpunt dat het anders soms te veel is en je snel groenten weggooit. Bovendien  maakt het de variatie in wat je eet veel groter. Ik kan ’t iedereen aanbevelen, want het is ook niet duur.   

Maar de superfoods zijn wel een echte hype, die vooral veel geld in het laatje brengen.

Ja chiazaad, pure chocola en gojibessen zijn gezond. Maar in feite gaat het om natuurlijke en vaak onbewerkte voedingsmiddelen, die biologisch of in het wild zijn geteeld. Is het niet beter om die gewoon als gezond te  beschouwen in plaats van er een duur label met dito prijs aan te hangen?

Brandnetel, rode bieten en boerenkool van eigen bodem zijn ook erg gezond en goedkoop.   

 

Simpele oplossingen en initiatieven

De laatste tijd valt het me steeds meer op: allerlei simpele en vaak slimme oplossingen en initiatieven die mensen zelf nemen of  bedenken, omdat de omgeving, duurzaamheid of de ander hen ter harte gaat.

Zo iemand is bijvoorbeeld Damiaan Messing. Hij kwam mede als begeleider van pelgrimstochten regelmatig op de vele strandjes aan de Waal die er in de buurt van Nijmegen zijn. Deze strandjes zijn erg in trek en worden zeker in de zomermaanden druk bezocht. Maar tot zijn ontsteltenis zag hij dat mensen hier nogal wat vuilnis en afval laten rondslingeren ondanks dat de gemeente er inmiddels ook afvalbakken heeft geplaatst. Die nogal eens uitpuilen - dat moet gezegd.  Maar dan nog zou je denken dat mensen op z’n minst hun eigen afval meenemen. Nee dus. Daarom bedacht hij het initiatief: Schoon de Waal op. Via een intekenlijst op internet roept hij mensen op om af en toe een uurtje de rommel mee te komen opruimen, zodat de strandjes er weer schoon bij liggen. Bovendien doe je het dan gezamenlijk; dat gaat niet alleen sneller, maar kan ook gezellig zijn en verbindend werken. En een goed voorbeeld doet vaak goed volgen.

In Oss zag ik ook een aparte combinatie: op een lange, doorgaande weg waren er op regelmatige afstand kunstwerken geplaatst in de vorm van bomen met weidse takken vol bladeren, waarop zonnepanelen waren geplaatst. Ook een slimme en creatieve manier om meerdere dingen met elkaar te verbinden: verfraaiing van een op zich lelijke weg met kunst en duurzaamheid en misschien ook wel kostenverlagend voor het onderhoud van de weg.

Je passie volgen leidt ook nogal eens tot verbindende activiteiten of initiatieven, die soms gratis zijn, omdat men er zelf zo veel plezier aan beleeft. Zo geeft de danser Mimo Argam al jaren latin-dans lessen in Amsterdam. Omdat hij vaak in het Vondelpark oefende en mensen daar zo van genoten, liet hij hen gratis meedoen aan deze salsalessen. Gewoon omdat hij zo van deze dans houdt en anderen wil laten meegenieten van zijn passie. Ook nu nog kunnen mensen op donderdagavond gewoon gratis mee dansen, zij het dat het tegenwoordig op het Westergasterrein gebeurt.

En als ik mijn ogen en oren goed open houd, kom ik de komende week waarschijnlijk  meer van dit soort initiatieven tegen, want ze hangen in de lucht!

Wie deelt heeft meer

Wie deelt, heeft meer - en niet minder, zoals we vroeger nog weleens dachten -  was de kop op de voorpagina van de stadskrant die ik  onlangs onder ogen kreeg. Een mooie en toepasselijke kop, die kort en krachtig een van de belangrijkste tendensen  van deze tijd weergeeft en inmiddels tot in allerlei hoeken en gaten van onze samenleving lijkt door te dringen. 

En mensen worden hier ook steeds creatiever in, zo blijkt. Zo was er in Berg en Dal bijvoorbeeld iemand die in zijn achtertuin een traditioneel gebouwde leemoven heeft staan, waarin hij z’n eigen brood bakt. Buurtgenoten leken daarin wel geïnteresseerd, dus nodigde hij hen uit om een keer van deze oven bij hem in de tuin gebruik te komen maken. Die animo bleek er te zijn, want  in no time kwamen er al zo’n 25 buurtbewoners op af. Sommigen om inderdaad eens op deze traditionele manier een brood te bakken, anderen ook om gezellig samen wat te eten en te drinken. Delen levert sociale contacten op, zo blijkt elke keer weer. Het is voor velen een van de redenen om aan het delen, geven en ruilen mee te doen.  

Andere redenen zijn, zo blijkt uit een klein onderzoekje dat ik onlangs gehouden heb voor het blad Volzin: het is fijn om een ander te helpen, om gewaardeerd te worden en de buurt beter te leren kennen. Maar ook duurzaamheid, geld besparen  en de impact op het milieu willen verminderen spelen een rol. Online platforms die het lenen, delen en ruilen van diensten mogelijk maken schieten dan ook als paddenstoelen uit de grond. 

Een ander fenomeen dat ik mijn stad steeds vaker zie, is een kastje voor in de tuin of een kistje aan de boom gespijkerd, waarin een aantal boeken staat die mensen kunnen  ruilen, lenen of achterlaten. Zo simpel kan het dus zijn. 

Ken jij ook nog originele initiatieven op het gebied van delen, ruilen of lenen?

Laat me dat dan door middel van een berichtje op mijn blog weten, want goede voorbeelden doen goed volgen en ik breng er graag verslag van uit.

Genoeg

Een van de bladen die ik altijd met veel plezier op mijn deurmat zie liggen, is het tijdschrift Genoeg. Ooit begonnen als de Vrekkenkrant heeft het een paar metamorfoses ondergaan en is het nu een kleurrijk en mooi vormgegeven blad met daarin vele artikelen, ideeën en tips hoe je eenvoudig kunt leven. Het mist de niksigheid en de nadruk op bekende Nederlanders, zoals veel andere bladen en met name glossys die kennen, maar gaat vrolijk z’n eigen gang en komt elke keer weer met originele invalshoeken en ideeën hoe je van het leven iets kunt maken door minder te consumeren en minder te werken. Minder verdienen maakt creatief, zo blijkt elke keer weer. Het leidt soms tot verrassende en leuke oplossingen, vrolijk besparen en creatief ruilen en delen. 

Van simpele huishoud- en schoonmaaktips tot hoe je zelf een vogelkastje kunt bouwen, compost kunt maken, zelf een fietsband kunt plakken, minder verzekeringen kunt afsluiten - we zijn bijna allemaal oververzekerd, zo blijkt -  tot een minicursus EHBO of wat je nog allemaal kunt doen met etenswaren die over de datum heen zijn. Het komt allemaal op een positieve manier aan bod.

Uiteraard is dat  over de datum heen zijn arbitrair, want de grote voedingsconcerns zien liever dat we ons eten te snel weggooien dan te lang bewaren. Dat levert hen immers weer geld op. De teneur van het blad neigt echter nooit naar het laatste, naar het negatieve. 

Integendeel, het is optimistisch van toon en laat zien op hoeveel simpele manieren je je leven kunt veraangenamen zonder amechtig van het harde werken op de bank te hoeven zitten.  Zo is een van de laatste thema’s: de kunst van het nietsdoen. Het dolce far niente, zoals de Italianen zo mooi zeggen. Inderdaad, daar kun je je zo aan opladen en bovendien brengt het vaak verrassende momenten, inzichten en contacten, bijvoorbeeld wanneer je op een bankje zit, noch los van de ontspanning die het geeft.

Dingen die over de datum zijn gewoon opeten of gebruiken doe ik zelf trouwens al jaren. Wel ruik ik er dan eerst goed aan, ik bekijk  en betast de structuur en als ik het vertrouw, eet ik het op. Nog nooit ziek of misselijk van geworden.